۱۲/۱۲/۲۰۲۵ – نوشتهی لیام گیلیور – این عکس آرشیوی مربوط به ۱۸ نوامبر ۲۰۰۸، نیروگاه زغالسنگی کولستریپ در جنوب شرقی مونتانا را نشان میدهد.کپیرایت عکس از آسوشیتدپرس.
یک دهه پس از توافق پاریس، ارتباط بین تولید ناخالص داخلی و افزایش انتشار گازهای گلخانهای در حال از بین رفتن است.
تعداد فزایندهای از کشورها در حالی که اقتصادهایشان همچنان در حال رشد است، انتشار دیاکسید کربن را کاهش میدهند و دههها پیشرفت در زمینهی جلوگیری از تغییرات اقلیمی را رد میکنند.
گزارش جدیدی از واحد اطلاعات انرژی و آب و هوا (ECIU) ۱۱۳ کشور را تجزیه و تحلیل کرده است که بیش از ۹۷ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی و ۹۳ درصد از انتشار گازهای گلخانهای جهانی را تشکیل میدهند.
محققان با استفاده از آخرین دادههای بودجه جهانی کربن ۲۰۲۵ و یک سیستم طبقهبندی دقیقتر نسبت به مطالعات قبلی، دریافتند که یک «تغییر چشمگیر» در زیر سطح در حال رخ دادن است، زیرا جداسازی به «هنجار تبدیل میشود، نه استثنا».
جداسازی انتشار گازهای گلخانهای به میزانی اشاره دارد که یک اقتصاد میتواند بدون افزایش انتشار کربن خود رشد کند. میتوان آن را به سه دسته تقسیم کرد.
جفتگیری مطلق، که محققان آن را به عنوان نتیجه بهینه توصیف میکنند، زمانی است که انتشار گازهای گلخانهای همراه با رشد اقتصادی مثبت کاهش مییابد. جداسازی نسبی زمانی رخ میدهد که انتشار گازهای گلخانهای افزایش مییابد اما کندتر از تولید ناخالص داخلی.
در انتهای دیگر طیف، جفتگیری مطلق قرار دارد، جایی که انتشار گازهای گلخانهای افزایش مییابد در حالی که تولید ناخالص داخلی کاهش مییابد. این گزارش استدلال میکند که این نادر است اما میتواند در «دورههای استرس حاد اقتصادی» مانند دوران همهگیری کووید-۱۹ ظاهر شود.
در حالی که هیئت بین دولتی تغییرات اقلیمی (IPCC) میگوید که آیا میتوان به جداسازی مطلق در مقیاس جهانی دست یافت، «بحثبرانگیز» است، شکستن پیوند بین تولید ناخالص داخلی و CO2 برای دستیابی به اهداف اقلیمی که در توافقنامه پاریس مشخص شده است، ضروری است.این گزارش اذعان میکند که استفاده از جداسازی به عنوان معیاری برای پیشرفت در اقدامات اقلیمی با محدودیتهایی همراه است.
تجزیه و تحلیلهای قبلی مواردی از جداسازی را مشاهده کردهاند که موقت یا حساس به این بودهاند که آیا انتشار گازهای گلخانهای بر اساس منطقهای (انتشار گازهای گلخانهای در مرز جغرافیایی یک کشور) یا مصرف اندازهگیری میشود، که انتشار گازهای گلخانهای از کالاهای وارداتی را نیز در نظر میگیرد.
کاهش انتشار گازهای گلخانهای چگونه بر رشد اقتصادی تأثیر میگذارد؟
این گزارش، جدایی «گسترده» را در سراسر اروپا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی و آفریقا نشان میدهد، به طوری که بسیاری از اقتصادهای نوظهور «چرخشهای قابل توجهی» را تجربه میکنند – از افزایش انتشار گازهای گلخانهای سریعتر از تولید ناخالص داخلی خود به سمت جدایی مطلق.
اکنون، ۹۲ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی و ۸۹ درصد از انتشار گازهای گلخانهای جهانی در اقتصادهایی هستند که یا نسبتاً یا کاملاً جدایی یافتهاند. این رقم در مقایسه با ۷۷ درصد برای هر دو در دهه قبل از توافق پاریس (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۵) افزایش یافته است.
بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳، کشورهایی که تقریباً نیمی از (۴۶ درصد) تولید ناخالص داخلی جهانی را تشکیل میدهند، کاملاً جدایی یافتهاند و اقتصاد خود را رشد دادهاند و در عین حال انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دادهاند. این نشان دهنده افزایش ۳۸ درصدی در مقایسه با دوره قبل از توافق پاریس است.
محققان هر کشور را در یکی از سه دسته قرار دادند: «جداکنندههای پایدار»، که هم در سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۵ و هم از ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ کاملاً جدا شدند و «بهبودیافتهها»، که در دوره قبل از پاریس کاملاً جدا نشدند اما در سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ این کار را انجام دادند.
«معکوسها» به کشورهایی طبقهبندی شدند که از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۵ کاملاً جدا شدند اما دیگر در دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ این کار را نکردند.
اروپا در چه جایگاهی قرار دارد؟
اکثر کشورهای اروپایی به عنوان جداکنندههای پایدار رتبهبندی شدند، از جمله اتریش، بلژیک، بلغارستان، چک، آلمان، دانمارک، اسپانیا، استونی، فنلاند، فرانسه، بریتانیا، مجارستان، ایرلند، هلند، نروژ، لهستان، رومانی، اسلواکی و سوئد.
این نتایج از انتشار گازهای گلخانهای مبتنی بر مصرف برای پرداختن به نگرانیهایی مبنی بر «خارج کردن» انتشار گازهای گلخانهای اقتصادهای پیشرفته با برونسپاری تولید کربنمحور به کشورهای در حال توسعه استفاده کردند.
بلاروس، سوئیس، یونان، ایتالیا و پرتغال به عنوان کشورهای بهبود یافته طبقهبندی شدند، در حالی که لیتوانی، لتونی و اسلوونی به عنوان کشورهای عقبگرد فهرست شدند.
برخی از بزرگترین کاهشهای متناسب انتشار گازهای گلخانهای در اروپای غربی، از جمله نروژ، سوئیس و بریتانیا ثبت شد.
«جداسازی اکنون یک هنجار است»
جان لانگ، یکی از نویسندگان گزارش و سرپرست ردیاب خالص صفر در ECIU، میگوید: «گاهی اوقات به ما گفته میشود که جهان نمیتواند بدون کاهش رشد، انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهد. عکس این اتفاق میافتد. جداسازی اکنون یک هنجار است، نه یک استثنا، و سهم اقتصاد جهانی که انتشار گازهای گلخانهای را به معنای مطلق جدا میکند، به طور پیوسته در حال افزایش است.»
لند اذعان میکند که انتشار جهانی CO2 همچنان در حال افزایش است، البته با سرعتی بسیار کندتر از 10 سال پیش. با این حال، او استدلال میکند که «تغییر ساختاری غیرقابل انکار است».
گرت ردموند-کینگ از ECIU نیز از این یافتهها استقبال کرد و شتاب ایجاد شده توسط توافق پاریس را غیرقابل توقف توصیف کرد.
او اضافه میکند: «در سطح جهانی، افراد بیشتری در انرژیهای پاک نسبت به سوختهای فسیلی مشغول به کار هستند، در حالی که در داخل کشور، صنایع با انتشار صفر خالص سه برابر سریعتر از کل اقتصاد رشد میکنند.»
با تشدید تهدید تغییرات اقلیمی، ردموند-کینگ هشدار میدهد که انتشار صفر خالص همچنان «تنها راه حل برای متوقف کردن تأثیرات پرهزینهتر و خطرناکتر» است.
